X
تبلیغات
انقلاب اسلامی وبیداری اسلامی - اقدامات آمريكا قبل از انقلاب

انقلاب اسلامی وبیداری اسلامی

اقدامات آمريكا قبل از انقلاب

مقدمه
عدم شناخت ملتها از شرایط روز و اوضاع جهانی ، بخشی از عقب ماندگی آنها را تشکیل می دهد . بی تردید این شناخت در عصر گسترش و سرعت فوق العاده ارتباطات از اهمیت مضاعفی بر خوردار می شود و اطلاع از مسائل پیرامونی ، بویژه مسائلی که ارتباط مستقیمی با سرنوشت ما دارد ، موضوعی اجتناب نا پذیر است .
محل تردید نیست که امروزه مطالعه آمریکا بعنوان قدرت سلطه گری که پس از فرو پاشی نظام دو قطبی بدنبال تحقق هژمونی خود بر جهان است ، ضرورت اجتناب نا پذیری است که باید بطور عام مورد توجه همه هوشمندان جهان قرار گیرد ، و نسبت آن با انقلاب اسلامی ، بطور خاص مد نظر تمامی دوستداران انقلاب اسلامی واقع شود . در این زمینه کم کاری مفرط و عدم پردازش مقتضی ، قصوری است که متوجه ماست ، چرا که علی رغم بیست و پنج سال سلطه مستقیم آمریکا بر ایران ، بسیاری از ابعاد این سلطه گری باز شناسی نشده و به همین نسبت رفتار آمریکائیها پس از پیروزی انقلاب نیز با جمهوری اسلامی ایران بطور شایسته کالبد شکافی نشده است .

مجموعه حاضر خلاصه ای از کتاب آمریکا و بر اندازی جمهوری اسلامی ایران ( توهم یا واقعیت ؟ ) کامران غضنفری است که جهت آگاهی عموم منتشر می شود امید است مورد استفاده قرار گیرد
روابط ایران و امریکا در رژیم پهلوی
قبل از اینکه به بررسی چگونگی روابط ایران و آمریکا در دوران شاه بپردازیم ، بهتر است مختصری از سابقه ی روابط ایران و آمریکا را مرور کنیم : تاریخ برقراری روابط رسمی میان ایران و آمریکا به سال 1261 هجری شمسی باز می گردد . در آن زمان که مصادف با دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار بود ، دو قدرت بزرگ آن زمان یعنی انگلستان و روسیه ، عملا بسیاری از امور را در ایران قبضه کرده و سلطه ی استعماری خود را گسترانیده بودند .
آمریکا نیز که تا پیش از آن سعی کرده بود با اعزام میسیونرهای مذهبی و گروههای آموزشی و همچنین ارایه ی خدمات پزشکی و درمانی ، چهره ای انسانی از خود به نمایش بگذارد ، کم کم بفکر افتاد که از قافله ی // امتیاز گیری // از حکومت قاجار عقب نماند و از این خوان یغما نصیب ببرد . لذا یکی از اولین سفرای آمریکا در ایران بنام // وینستون // امتیاز ساخت راه آهن تهران – بوشهر را که محل کنسول گری آمریکا از سال 1263 بود ، از ناصرالدین شاه گرفت .
پس از وی // ادوارد اسپنسر پرات // نیز در اخذ برخی امتیازات کوشید و موفق شد که تاسیسات سد سازی ، استخراج معادن ، ساخت راه آهن و تاسیس یک بانک را به یک کمپانی آمریکایی بنام // کمپانی ایران // واگذار کند . علی رغم اخذ چنین امتیازاتی ، ایالات متحده آمریکا هنوز استراتژی سیاسی مشخصی در ایران نداشت . اتخاذ سیاست انزوا طلبی ، آمریکا را از مداخله گری در دیگر نقاط جهان منع می کرد . قدرت نفوذ و سلطه ی بریتانیای کبیر و روسیه ی تزاری در ایران دوره ی قاجار و حقوق و امتیازاتی که دولتهای مزبور برای خود قایل بودند ، باعث شد که آنها نتوانند قدرت دیگری را در منطقه ی خاور میانه و ایران تحمل نمایند . ...
چندی بعد ، بر طبق قرار داد سال 1907 ، ایران به دو بخش شمالی و جنوبی منطقه ی نفوذ روسیه و بریتانیا تبدیل شد . افشای مفاد این قرار داد ، مردم ایران را بیش از پیش نسبت به مقاصد تجاوزکارانه ی همسایگان شمالی و جنوبی ، خشمگین ساخت . در این میان ، دولت آمریکا سعی داشت با تکیه بر نقش بشر دوستانه ی هیات های آمریکایی در سالیان گذشته ، و نیز در جریان مبارزات مشروطه ، در میان مردم ایران از خود چهره ی مثبتی را به نمایش بگذارد . (1)
جنگ جهانی اول نیز ثابت کرد که نفت برای هر کشوری که در آرزوی دست یافتن به برتری و عظمت است ، منبعی حیاتی بشمار می رود . اطلاع از چنین حقیقتی توجه همگان را به خاور میانه بطور کلی و ایران بطور خاص جلب کرد .
رابطه ایران با آمریکا پس از جنگ جهانی اول ، که آمریکا از لحاظ تجاری در آن جنگ نقش داشت بسیار حایز اهمیت است . زیرا آمریکا در این مقطع بطور علنی خود را درگیر رقابت با دو ابر قدرت روس و انگلیس کرد و در امور داخلی ایران صاحب مناصبی شد .
انگلیس از زمان آغاز فعالیت کمپانی نفت ایران و انگلیس در سال 1909 ، جای پای محکمی در ایران داشت . سایر قدرتهای بزرگ نیز شدیدا به نفت ایران علاقه مند بودند . این امر در مورد آمریکا نیز صادق بود و شرکتهای نفتی آمریکایی از دهه ی 1300 برای دستیابی به امتیازاتی در ایران تلاش کرده بودند . کمپانی نفتی // استاندارد اویل // که از شرکتهای بسیار بزرگ آمریکائی بود ، در سال 1299 برای کسب امتیاز نفت شمال ایران مذاکراتی را آغاز کرد . کمپانی نفتی // سینکلر // نیز دو سال بعد گفتگوهای مشابهی انجام داد . (2)
// کمپانی نفت آمریکا // نیز که شعبه ای از کمپانی نفتی // سی بورد // بود ، در سال 1316 ، و کمپانی نفتی // استاندارد و کیوم // در سال 1319 در همین راستا تلاش کردند .
اما لرد // کرزن // وزیر امور خارجه انگلیس ، در گفتگو با وزیر خارجه ایران در باره ی ورود کمپانی // استاندارد اویل // بخاک ایران بشدت هشدار داد و تاکید کرد که این اقدام به معنای رقابتی است که در آینده منبع درد سر خواهد شد و نمی توان انتظار داشت که دولت انگلیس نظر مساعدی نسبت به آن داشته باشد .
حضور فزاینده ی آمریکا در ایران در اوایل دهه ی 1320 ، تشنج میان آمریکا و انگلیس را به شدت افزایش داد . هر چند تلاش کمپانی های نفتی آمریکا به شکست انجامید ، اما نماینگر علاقه مندی آمریکا به حوزه های نفتی ایران بود . شکست تلاشهای کمپانی های آمریکایی برای کسب امتیاز در طول این دوره ی بیست ساله ، تا اندازه ی زیادی بدلیل مخالفت انگلیسی ها بود .
با این وجود ، چند سال پس از پایان جنگ جهانی دوم ، هنگامی که دولت دکتر مصدق بر سر کار آمد و صنعت نفت را در ایران ملی اعلام کرد ، هنوز هم ایرانیان نظر مساعدی نسبت به ایالات متحده ی آمریکا داشتند . هنوز خاطره ی حمایت در برابر شوروی در سازمان ملل متحد ، تشویقهای // جورج آلن // در باز پس گیری آذربایجان و رد موافقت نامه ی نفت با شوروی ، در اذهان زنده بود . هنوز ایرانیان ، آمریکا را نیروی سومی می پنداشتند که حاضر است آنان را در برابر فشارهای همسایگان شمالی و جنوبی حمایت کند و انتظار داشتند همان طور که در قضیه ی آذربایجان و فشارهای شوروی ، از ایران پشتیبانی کرده بود ، اکنون نیز در قضیه ی نفت جنوب و کشمکش با دولت انگلیس ، از کمک به آنان دریغ ننماید . (3) اما این حسن نظر ایرانیان نسبت به دولت آمریکا ، دوام چندانی نیافت .
منابع : (1) مارک گاز یوروسکی . / سیاست خارجی آمریکا و شاه / ترجمه جمشید زنگنه ( تهران : موسسه خدمات فرهنگی رسا 1371 ص 15 . (2) عبدالرضا هوشنگ مهدوی . / سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی (1357 – 1300 ) ، تهران : نشر البرز 1357 ص13و15 . (3) عبدالرضا هوشنگ مهدوی . / تاریخ روابط خارجی ایران از پایان جنگ جهانی دوم جهانی تا سقوط رژیم پهلوی : تهران صنوبر 1368 ،ص34  .

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم بهمن 1390ساعت 17:35  توسط مسعود  |